Epiretinal membran (makula önü zar veya retina önü zar), gözün görme merkezindeki makula yüzeyinde gelişen ince bir zar dokusudur. Düz çizgilerin eğri görülmesine (metamorfopsi), görüntüde bozulmaya ve merkezi görmede azalmaya yol açabilir. OCT tanıda temel görüntüleme yöntemidir. Tedavi gerekip gerekmediği görme şikâyetleri ve OCT bulguları birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Kısaca Bilmeniz Gerekenler
Epiretinal membran, görme merkezindeki makula yüzeyinde gelişen ince bir zar dokusudur.
En tipik belirtilerden biri düz çizgilerin eğri veya dalgalı görülmesidir (metamorfopsi).
Her epiretinal membran ameliyat gerektirmez; hafif ve görmeyi belirgin etkilemeyen olgular takip edilebilir.
OCT, zarın makula üzerindeki çekintisini ve retina yapısındaki değişiklikleri ayrıntılı olarak gösterir.
Tedavi kararı; görme düzeyi, görüntüdeki bozulma, günlük yaşam üzerindeki etkiler ve OCT bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.
Görmeyi ve günlük yaşamı belirgin etkileyen olgularda vitrektomi ve membran peeling cerrahisi gündeme gelebilir.
- Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- Epiretinal Membran (Makula Önü Zar) Nedir?
- Makula Önü Zar Neden Oluşur?
- Epiretinal Membran Kimlerde Daha Sık Görülür?
- Epiretinal Membran Belirtileri Nelerdir?
- Retina Önü Zar Görmeyi Nasıl Etkiler?
- Epiretinal Membran Tanısı Nasıl Konur?
- OCT’de Epiretinal Membran Nasıl Görünür?
- Her Epiretinal Membran Tedavi Gerektirir mi?
- Epiretinal Membran Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
- Epiretinal Membran Ameliyatı Nasıl Yapılır?
- Membran Peeling ve ILM Soyulması Nedir?
- Ameliyattan Sonra Görme Ne Zaman Düzelir?
- Epiretinal Membran Tekrarlar mı?
- Epiretinal Membran Ameliyatının Riskleri Nelerdir?
- Kaynaklar
- Sık Sorulan Sorular
Epiretinal membran, makula yüzeyinde gelişen ince bir zar dokusudur ve retina yüzeyinde çekinti ile kırışıklığa yol açabilir.
Epiretinal Membran (Makula Önü Zar) Nedir?
Epiretinal membran, retinanın ayrıntılı merkezi görmeden sorumlu bölgesi olan makulanın yüzeyinde gelişen ince fibro-hücresel bir dokudur. Makula önü zar, retina önü zar veya makula zarı olarak da adlandırılır. İngilizce kaynaklarda epiretinal membrane ve macular pucker terimleri kullanılır.
İnce ve belirgin çekinti oluşturmayan zarlar görmeyi çok az etkileyebilir. Zarın büzüşmesi ise makula yüzeyinde çekinti ve kırışıklık oluşturarak retinanın normal yapısını değiştirebilir.
Makula Önü Zar Neden Oluşur?
Epiretinal membranların önemli bir bölümü yaşla birlikte vitreus ile retina arasındaki ilişkide meydana gelen değişiklikler sonucunda ortaya çıkar. Başka bir göz hastalığıyla ilişkili olmayan bu durum idiyopatik epiretinal membran olarak adlandırılır.
Bazı epiretinal membranlar retina yırtığı veya retina dekolmanı, geçirilmiş göz içi cerrahileri, diyabetik retinopati, göz içi inflamasyonları ve bazı retina damar hastalıklarıyla ilişkili olarak gelişebilir.
Bu nedenle epiretinal membran saptandığında yalnızca makulanın değil, retinanın tamamının değerlendirilmesi önemlidir.
Epiretinal Membran Kimlerde Daha Sık Görülür?
Epiretinal membranın görülme sıklığı yaşla birlikte artar ve çoğunlukla ileri erişkin yaşlarda ortaya çıkar.
Bir gözünde epiretinal membran bulunan kişilerde diğer gözde de zar görülebilir. Her iki göz etkilendiğinde zarın derecesi ve görme üzerindeki etkisi farklı olabilir.
Epiretinal Membran Belirtileri Nelerdir?
Makula üzerinde belirgin çekinti oluşturmayan epiretinal membranlar belirti vermeyebilir ve rutin göz muayenesi sırasında fark edilebilir.
En karakteristik yakınmalardan biri metamorfopsi, yani düz çizgilerin eğri veya dalgalı görülmesidir. Bunun yanında merkezi görmede bulanıklık, görme keskinliğinde azalma, harflerin veya nesnelerin şeklinin bozuk algılanması, iki göz arasında görüntü boyutunun farklı hissedilmesi ve okuma güçlüğü görülebilir.
Eğri veya dalgalı görmedeki değişiklikleri fark etmek için Amsler Kareli Kağıt Testi evde yardımcı bir kontrol yöntemi olarak kullanılabilir; ancak retina muayenesi ve OCT takibinin yerini tutmaz.
Normal görme ile epiretinal membrana bağlı eğri ve dalgalı görmenin (metamorfopsi) karşılaştırılması.
Bazı hastalarda ölçülen görme seviyesi iyi olmasına rağmen görüntüdeki bozulma günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir.
Retina Önü Zar Görmeyi Nasıl Etkiler?
Makula; okuma, yüzleri tanıma ve ince ayrıntıları seçme gibi merkezi görme işlevlerinden sorumludur. Epiretinal membranın oluşturduğu çekinti retina katmanlarının normal düzenini değiştirerek merkezi görüntünün bozulmasına neden olabilir.
Görme üzerindeki etki; zarın oluşturduğu çekintinin derecesine, hastalığın süresine ve makulanın yapısal durumuna göre değişir.
Epiretinal Membran Tanısı Nasıl Konur?
Tanıda ayrıntılı retina muayenesi ve optik koherens tomografi (OCT) kullanılır.
Göz dibi muayenesinde makula yüzeyindeki zar ve buna bağlı retina kırışıklıkları görülebilir. OCT ise makulanın kesitsel görüntülerini oluşturarak zarın retina üzerindeki anatomik etkisini ayrıntılı biçimde ortaya koyar.
Başka bir retina hastalığından şüphelenildiğinde ek görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Epiretinal membranın rutin tanısında retina anjiyografisi gerekli değildir.
OCT’de Epiretinal Membran Nasıl Görünür?
Normal makula OCT görüntüsü ile epiretinal membranın makula yüzeyinde oluşturduğu çekinti ve kontur değişikliğinin karşılaştırılması.
OCT’de epiretinal membran retina yüzeyinde ince, yüksek yansıtıcılığa sahip bir yapı olarak izlenebilir. Zarın oluşturduğu çekintiye bağlı olarak retina yüzeyinde kırışıklık, fovea çukurunda azalma veya kaybolma ve makula kalınlığında artış görülebilir.
Daha ileri olgularda retina katmanlarının düzeninde değişiklikler ortaya çıkabilir. OCT, bu anatomik değişikliklerin zaman içerisindeki seyrinin izlenmesine de yardımcı olur.
Her Epiretinal Membran Tedavi Gerektirir mi?
Her epiretinal membran ameliyat gerektirmez.
Görmesi iyi olan, belirgin görüntü bozukluğu yaşamayan ve günlük aktiviteleri etkilenmeyen kişiler retina muayenesi ve OCT ile takip edilebilir.
Epiretinal membranı ortadan kaldıran bir göz damlası veya ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Görmeyi ve görüntü kalitesini belirgin etkileyen olgularda cerrahi tedavi gündeme gelir.
Epiretinal Membran Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Epiretinal membran ameliyatı için herkes için geçerli tek bir görme seviyesi veya OCT ölçümü bulunmaz.
Görme azalması, belirgin metamorfopsi, okuma veya ince ayrıntıları görmede zorlanma ve bu yakınmaların günlük yaşam üzerindeki etkisi cerrahi kararında önemlidir. OCT’de makulanın yapısı ve hastalığın zaman içerisindeki değişimi de dikkate alınır.
Cerrahinin amacı makula üzerindeki çekintiyi ortadan kaldırarak görme fonksiyonu ve görüntü kalitesinde iyileşme sağlamaktır.
Epiretinal Membran Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Epiretinal membranın cerrahi tedavisi pars plana vitrektomi ile gerçekleştirilir. Vitreus temizlendikten sonra makula yüzeyindeki epiretinal membran mikrocerrahi yöntemlerle dikkatlice soyulur.
Vitrektominin uygulanışı ve ameliyat sonrası süreç hakkında ayrıntılı bilgi Vitrektomi Ameliyatı sayfasında yer almaktadır.
Membran Peeling ve ILM Soyulması Nedir?
Membran peeling, epiretinal membranın makula yüzeyinden mikrocerrahi aletlerle dikkatlice soyulması işlemidir. Böylece zarın makula üzerinde oluşturduğu çekinti ortadan kaldırılır.
Epiretinal membranın altında, retinanın en iç tabakası olan iç limitan membran (ILM) bulunur. Epiretinal membran çıkarıldıktan sonra cerrahi sırasında ILM de soyulabilir.
Güncel çalışmalar, epiretinal membranla birlikte ILM'nin soyulmasının zarın tekrarlama ve yeniden cerrahi gerektirme olasılığını azalttığını göstermektedir. Buna karşılık uzun dönem görme keskinliği açısından yalnızca epiretinal membranın soyulmasına göre belirgin bir üstünlük gösterilmemiştir.
ILM soyulup soyulmayacağı makulanın özellikleri ve cerrahi bulgular dikkate alınarak belirlenir.
Ameliyattan Sonra Görme Ne Zaman Düzelir?
Epiretinal membran ameliyatından sonra görsel iyileşme genellikle kademelidir. Zar çıkarılsa da makulanın anatomik ve fonksiyonel toparlanması zaman alabilir.
İyileşme ilk aylarda belirginleşebilir ve bazı hastalarda daha uzun süre devam edebilir. Hastalığın süresi, ameliyat öncesindeki görme düzeyi ve OCT’de retina katmanlarının durumu ameliyat sonrası görsel sonucu etkileyebilir.
Bu nedenle görmenin tamamen normale dönmesi her hastada beklenmez.
Epiretinal Membran Tekrarlar mı?
Epiretinal membran cerrahiden sonra yeniden oluşabilir; ancak her nüks görmeyi etkilemez veya yeniden ameliyat gerektirmez.
Düzenli retina muayenesi ve gerektiğinde OCT ile takip, ameliyat sonrasında makuladaki değişikliklerin izlenmesini sağlar.
Epiretinal Membran Ameliyatının Riskleri Nelerdir?
Epiretinal membran cerrahisi vitrektomi ile gerçekleştirildiği için bu cerrahiye ait olası riskleri taşır.
Katarakt gelişimi veya mevcut kataraktın ilerlemesi, retina yırtığı, retina dekolmanı, göz içi basınç değişiklikleri ve göz içi enfeksiyonu olası komplikasyonlar arasındadır. Membran peeling sırasında makula ile ilişkili nadir cerrahi komplikasyonlar da görülebilir.
Ameliyat kararı verilirken beklenen görsel yarar ile olası cerrahi riskler birlikte değerlendirilir.
Kaynaklar
1. Mihalache A, Huang RS, Ahmed H, et al. Pars plana vitrectomy with or without internal limiting membrane peel for epiretinal membrane: a systematic review and meta-analysis. Ophthalmologica. 2024;247(1):30–43.
2. Abraham JR, Talcott KE. Approach and surgical management of epiretinal membrane. Current Opinion in Ophthalmology. 2025;36(3):205–209.
3. Matoba R, Morizane Y. Epiretinal membrane: an overview and update. Japanese Journal of Ophthalmology. 2024;68(6):603–613.
Sık Sorulan Sorular
Hafif epiretinal membranlar uzun süre önemli bir görme sorunu oluşturmadan takip edilebilir. Makula üzerinde belirgin çekinti oluşturan zarlar ise merkezi görmeyi ve görüntü kalitesini etkileyebilir. Erişkinlerde görülen epiretinal membranların kendiliğinden tamamen kaybolması sık değildir. Bununla birlikte her zar ilerlemez ve bazı epiretinal membranlar uzun süre stabil kalabilir. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişir. Bazı epiretinal membranlar uzun süre değişmeden kalırken bazılarında görsel yakınmalar ve makuladaki çekinti zaman içerisinde artabilir. Gözlük eşlik eden kırma kusurunu düzeltebilir ancak epiretinal membranın makula üzerinde oluşturduğu çekintiyi ortadan kaldırmaz. Bu nedenle eğri veya dalgalı görme yalnızca gözlük değişikliğiyle düzelmeyebilir. Ameliyat sonrasında görme ve görüntü kalitesinde iyileşme görülebilir ancak iyileşmenin derecesi kişiden kişiye değişir. Uzun süredir devam eden ve makula yapısında belirgin değişiklik oluşturan olgularda görme tamamen normale dönmeyebilir. Yalnızca epiretinal membran cerrahisinde gaz kullanılması rutin olarak gerekli değildir. Eşlik eden retina bulguları veya ameliyat sırasında ortaya çıkan durumlar göz içi tamponad gereksinimini değiştirebilir.Epiretinal membran tehlikeli midir?
Epiretinal membran kendiliğinden geçer mi?
Epiretinal membran ameliyat olmazsa ilerler mi?
Epiretinal membran gözlükle düzelir mi?
Epiretinal membran ameliyatından sonra görme tamamen düzelir mi?
Epiretinal membran ameliyatında gaz kullanılır mı?
