Retina Damar (Ven) Tıkanıklığı

Retina damar (ven) tıkanıklığı, gözün retina tabakasındaki toplardamarların tıkanması sonucu genellikle tek gözde ani ve ağrısız görme azalmasına yol açabilen bir retina hastalığıdır. Dal retina ven tıkanıklığı (BRVO) veya santral retina ven tıkanıklığı (CRVO) şeklinde gelişebilir. Görme kaybının en önemli nedenlerinden biri makula ödemidir; günümüzde makula ödeminin temel tedavisi göz içi anti-VEGF enjeksiyonlarıdır.

Kısaca Bilmeniz Gerekenler

• Retina ven tıkanıklığının görmeye etkisi, etkilenen damara ve görme merkezindeki değişikliklere göre farklılık gösterebilir.

• OCT, makula ödeminin değerlendirilmesinde ve tedaviye verilen yanıtın takibinde temel görüntüleme yöntemlerinden biridir.

• Tedavinin amacı makula ödemi ve anormal yeni damar oluşumu gibi görmeyi tehdit eden sonuçları kontrol etmektir.

• Göz içi iğne tedavisinin süresi ve enjeksiyon sayısı her hastada aynı değildir; OCT bulgularına ve tedaviye verilen yanıta göre belirlenir.

• Yüksek tansiyon, diyabet, kan yağlarının yüksekliği ve glokom önemli risk faktörleri arasındadır.

• Görmenin ne kadar düzelebileceği makulanın etkilenme derecesine, retinadaki dolaşıma ve tedaviye verilen yanıta göre değişir.

Retina Damar (Ven) Tıkanıklığı Nedir?

Retina, gözün arka bölümünde bulunan ve görmenin oluşmasını sağlayan sinir tabakasıdır. Retinaya kan atardamarlarla gelir, dokudan çıkan kan ise toplardamarlarla uzaklaştırılır.

Retina toplardamarlarından birinde kan akımının engellenmesi retina ven tıkanıklığı olarak adlandırılır. Bunun sonucunda retina kanamaları, damar geçirgenliğinde artış ve sıvı birikimi gelişebilir. Görme merkezi olan makula etkilendiğinde görme azalabilir.

Retina damar tıkanıklığı daha geniş bir kavramdır; retinanın atardamarları da tıkanabilir. Retina arter tıkanıklığı farklı bir klinik tablodur. Bu sayfada retina ven, yani toplardamar tıkanıklıkları ele alınmaktadır.

Retina Ven Tıkanıklığının Türleri Nelerdir?

Retina ven tıkanıklıkları etkilenen damara göre iki ana grupta ele alınır:

Dal Retina Ven Tıkanıklığı (BRVO)

Dal retina ven tıkanıklığında retinanın belirli bir bölümünden kanı uzaklaştıran toplardamar dallarından biri etkilenir.

Etkilenen bölgede retina kanamaları ve damar sızıntısı gelişebilir. Görme merkezi etkilenirse makula ödemi oluşabilir ve merkez görme azalabilir.

Santral Retina Ven Tıkanıklığı (CRVO)

Santral retina ven tıkanıklığında retinanın ana toplardamarı etkilenir. Bu nedenle retina kanamaları ve damar değişiklikleri daha geniş bir alanda görülebilir.

CRVO, retinadaki dolaşım bozukluğunun derecesine göre iskemik veya non-iskemik özellik gösterebilir. İskeminin belirgin olduğu olgularda görme daha fazla etkilenebilir ve anormal yeni damarların gelişme riski artabilir. Bu hastalarda yakın takip önemlidir.

Retina Ven Tıkanıklığı Neden Olur?

Retina ven tıkanıklığında toplardamardaki normal kan akımı bozulur. Özellikle retina atardamarı ile toplardamarının kesiştiği bölgelerde damar duvarındaki değişiklikler, toplardamardaki kan akımının bozulmasına katkıda bulunabilir.

Çoğu hastada tek bir neden yoktur. Yaşla birlikte damar yapısında meydana gelen değişiklikler ve sistemik damar riskleri birlikte rol oynayabilir.

Retina Ven Tıkanıklığının Risk Faktörleri Nelerdir?

• Yüksek tansiyon

• Diyabet

• Kan yağlarının yüksekliği

• İleri yaş

• Sigara kullanımı

• Glokom ve göz içi basıncı yüksekliği

Retina ven tıkanıklığı saptandığında tansiyon, kan şekeri ve kan yağları gibi sistemik risklerin de kontrol edilmesi önemlidir.

Özellikle 50 yaşın altında ortaya çıkan veya alışılmış damar risk faktörlerinin bulunmadığı olgularda, hastanın öyküsü ve klinik bulgularına göre ek sistemik incelemeler gerekebilir.

Retina Ven Tıkanıklığının Belirtileri Nelerdir?

En sık belirti tek gözde ağrısız görme azalması veya bulanık görmedir.

Görmenin ne kadar etkileneceği tıkanıklığın yerine, makulanın etkilenmesine ve retinadaki dolaşım bozukluğunun derecesine göre değişir.

Hastalarda şu belirtiler görülebilir:

• Bulanık veya puslu görme

• Merkez görmede azalma

• Okurken harfleri seçmekte zorlanma

• Görüntülerde eğrilme

• Görme alanının bir bölümünde bulanıklık veya karanlık alan

• Göz içine kanama gelişirse yeni uçuşmalar veya gölgeler

Ani veya kısa sürede gelişen tek göz görme azalması gecikmeden göz muayenesi gerektirir.

Retina Ven Tıkanıklığı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı, ayrıntılı retina muayenesi ve gerekli retina görüntüleme yöntemleriyle konur.

Göz dibi muayenesinde retina kanamaları, toplardamarlardaki değişiklikler, makula ödemi ve retinanın ne kadarının etkilendiği değerlendirilir.

OCT (Göz Tomografisi)

OCT, retina ven tıkanıklığında özellikle görme merkezinin değerlendirilmesinde temel görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Makula ödemini, retina içindeki sıvıyı ve retina katmanlarındaki yapısal değişiklikleri gösterir. Tedavi sırasında makula ödemindeki değişimin takip edilmesinde de kullanılır.

Retina Anjiyografisi

Floresein anjiyografi, retina damarlarındaki dolaşımı ve damar sızıntısını değerlendirmeye yardımcı olur. Özellikle retinada kanlanmanın azaldığı alanların ve iskeminin belirlenmesinde kullanılabilir.

Her hastada aynı görüntüleme yöntemlerinin uygulanması gerekmez. Gerekli tetkikler muayene ve OCT bulgularına göre belirlenir. Gerektiğinde damar dolaşımı ve iskemi hakkında ek bilgi için Retina Anjiyografisi kullanılabilir.

Retina Ven Tıkanıklığı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, retina ven tıkanıklığının görmeyi tehdit eden sonuçlarını kontrol etmeye yöneliktir. Tedavi planında özellikle makula ödemi, görme düzeyi, retinadaki dolaşım ve anormal yeni damar gelişimi dikkate alınır.

Göz İçi İğne Tedavisi

Görmeyi etkileyen makula ödeminde günümüzde temel tedavi göz içi anti-VEGF enjeksiyonlarıdır.

Anti-VEGF ilaçlar damar geçirgenliğini ve sıvı sızıntısını azaltarak makula ödeminin kontrolüne yardımcı olur.

Tedavinin başlangıcında enjeksiyonların daha sık uygulanması gerekebilir. Daha sonra tedavi ve takip aralıkları görme düzeyi, OCT bulguları ve gözün tedaviye verdiği yanıta göre kişiselleştirilir. Göz içi iğne uygulamaları hakkında ayrıntılı bilgi Göz İçi Enjeksiyonlar / Anti-VEGF Tedavisi sayfasında yer almaktadır.

Kortizon Tedavisi

Göz içine uygulanan kortikosteroidler bazı hastalarda makula ödeminin tedavisinde kullanılabilir.

Göz içi basıncında yükselme ve katarakt gelişimi gibi yan etkileri nedeniyle tedavi seçimi hastanın göz bulguları ve daha önce uygulanan tedavilere verdiği yanıt dikkate alınarak yapılır.

Lazer Tedavisi

Günümüzde makula ödeminde anti-VEGF tedavileri ön plandadır. Lazer tedavisi ise özellikle iskemiye bağlı anormal yeni damar gelişen olgularda ve seçilmiş BRVO hastalarında kullanılabilir.

Lazer gereksinimi retina muayenesi ve görüntüleme bulgularına göre belirlenir. Retina ven tıkanıklığında görmeyi etkileyen Makula Ödemi Nedir? başlıklı sayfada makula ödemi hakkında ayrıntılı bilgi bulunmaktadır.

Retina Ven Tıkanıklığında Görme Düzelir mi?

Görmenin ne ölçüde düzeleceği her hastada aynı değildir.

Görsel sonucu; başlangıçtaki görme düzeyi, tıkanıklığın tipi, makula ödeminin şiddeti, makuladaki kanlanma, iskeminin yaygınlığı ve retina dokusunun durumu etkiler.

Makula ödeminin azalmasıyla görmede artış sağlanabilir. Ancak makulada belirgin iskemi veya kalıcı retina hasarı varsa ödem azalsa bile görme aynı ölçüde düzelmeyebilir.

Bu nedenle makula ödeminin düzelmesi, görmenin mutlaka tamamen normale döneceği anlamına gelmez.

Kaynaklar

1. Kovach JL, Bailey ST, Kim SJ, et al.; American Academy of Ophthalmology Preferred Practice Pattern Retina/Vitreous Committee. Retinal Vein Occlusions Preferred Practice Pattern®. Ophthalmology. 2025;132(4):P303–P343. doi:10.1016/j.ophtha.2024.12.025.

2. American Academy of Ophthalmology. Retinal Vein Occlusions Preferred Practice Pattern®. 2025.

3. American Society of Retina Specialists. Retinal Vein Occlusion.