Sarı Nokta Hastalığı (Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu)

Sarı nokta hastalığı, tıbbi adıyla yaşa bağlı makula dejenerasyonu (YBMD), gözün retina tabakasının merkezinde bulunan ve ayrıntılı görmemizi sağlayan makula bölgesini etkileyen bir retina hastalığıdır.

Makula; okuma, yüzleri tanıma, televizyon izleme, araç kullanma ve ince ayrıntıları görme gibi günlük yaşamın en önemli görme fonksiyonlarından sorumludur.

Hastalık çoğunlukla ileri yaşlarda ortaya çıkar ve merkezi görmeyi etkiler. Çevresel görme genellikle korunur. Bu nedenle ileri evrelerde bile hastalar çoğunlukla tamamen karanlıkta kalmaz; ancak merkezi görmenin bozulması günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilir.

Sarı nokta hastalığının kuru tip ve yaş tip olmak üzere iki temel şekli vardır. Bu iki hastalık grubunun seyri ve tedavileri birbirinden farklıdır.

Kısaca Bilmeniz Gerekenler

• Sarı nokta hastalığı merkezi görmeyi etkileyen bir retina hastalığıdır.
• En sık görülen şekli kuru tip sarı nokta hastalığıdır.
• Kuru tip bazı hastalarda ilerleyebilir veya yaş tipe dönüşebilir.
• Düz çizgilerin eğri veya dalgalı görülmesi önemli bir belirtidir.
• OCT, hastalığın tanı ve takibindeki en önemli görüntüleme yöntemlerinden biridir.
• Yaş tipte temel tedavi göz içi anti-VEGF ilaçlardır.
• Yeni nesil anti-VEGF tedavilerle uygun hastalarda enjeksiyon aralıkları uzatılabilir.
• Kuru tipte hastalığın evresine göre AREDS2 desteği ve fotobiyomodülasyon tedavisi değerlendirilebilir.
• İleri kuru tipte gelişen coğrafik atrofi için kompleman sistemini hedefleyen yeni tedaviler geliştirilmiştir.
• Ani görme değişikliği olduğunda rutin kontrol tarihi beklenmemelidir.

Sarı Nokta Nedir?

Gözün arka kısmında ışığı algılayan sinir tabakasına retina adı verilir. Retinanın merkezinde bulunan küçük fakat son derece önemli bölge ise makuladır; halk arasında sarı nokta olarak bilinir.

Makulanın merkezindeki fovea, en net görmenin gerçekleştiği bölgedir. Bir kişinin yüzünü tanımak, küçük yazıları okumak veya ince bir ayrıntıyı seçmek büyük ölçüde bu bölgenin sağlıklı çalışmasına bağlıdır.

Sarı nokta hastalığında makula bölgesinde yaşla birlikte çeşitli değişiklikler meydana gelir. Bunların en karakteristiklerinden biri drusen adı verilen birikimlerdir.

Drusen bulunması tek başına ciddi görme kaybı anlamına gelmez. Drusenlerin büyüklüğü ve sayısı ile retinanın diğer yapısal özellikleri hastalığın hangi evrede olduğunun belirlenmesinde önemlidir.

Sarı Nokta Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Hastalık erken dönemde hiçbir belirti vermeyebilir. İlerleyen dönemlerde merkezi görmede bulanıklık, okurken harfleri seçmekte zorlanma, daha fazla ışığa ihtiyaç duyma, yüzleri tanımada güçlük, renklerin daha soluk görünmesi, görme merkezinde gri veya karanlık alan, cisimlerin boyutunda veya şeklinde değişiklik ve düz çizgilerin eğri veya dalgalı görünmesi ortaya çıkabilir.

Özellikle pencere kenarı, kapı çerçevesi veya fayans çizgileri daha önce düzgünken yeni olarak eğri görülmeye başladıysa yaş tip sarı nokta gelişimi açısından retina değerlendirmesi yapılmalıdır.

Kuru Tip ve Yaş Tip Sarı Nokta Arasındaki Fark Nedir?

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı

Kuru tip sarı nokta hastalığı, sarı nokta hastalığının en sık görülen şeklidir. Retina altında drusen adı verilen birikimler ve zaman içerisinde retina hücrelerinde değişiklikler gelişebilir.

Kuru tip çoğunlukla yaş tipe göre daha yavaş ilerler. Ancak her hastanın hastalık seyri aynı değildir. İleri aşamada retina hücrelerinde belirgin kayıp gelişmesine coğrafik atrofi adı verilir.

Ayrıntılı bilgi → Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı

Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığı

Yaş tip sarı nokta hastalığında retina altında veya retina içinde anormal yeni damarlar gelişir. Bu damarlar sıvı veya kan sızdırarak merkezi görmenin kısa sürede bozulmasına neden olabilir.

Tedavinin temelini göz içine uygulanan anti-VEGF ilaçlar oluşturur. Erken tanı ve tedavi, merkezi görmenin korunması açısından önemlidir.

Kuru Tip Sarı Nokta Yaş Tipe Dönüşür mü?

Evet, bazı hastalarda dönüşebilir. Ancak her kuru tip sarı nokta hastası yaş tipe dönüşmez.

Bu nedenle kuru tip sarı nokta hastalarının düzenli retina muayenesi ve gerektiğinde OCT ile takip edilmesi önemlidir. Evde Amsler testi ile her gözün ayrı ayrı kontrol edilmesi, yeni gelişen eğriliklerin erken fark edilmesine yardımcı olabilir.

Sarı Nokta Hastalığı Neden Olur?

Sarı nokta hastalığının tek bir nedeni yoktur. En önemli risk faktörü yaştır. Genetik yatkınlık ise hastalığın gelişiminde önemli bir rol oynar. Geniş genetik araştırmalarda yaşa bağlı makula dejenerasyonu ile ilişkili çok sayıda genetik risk bölgesi tanımlanmıştır. Özellikle CFH ve ARMS2/HTRA1 en güçlü ve en iyi bilinen genetik risk bölgeleri arasındadır. Bununla birlikte sarı nokta hastalığı tek bir gen nedeniyle ortaya çıkan basit bir kalıtsal hastalık değildir; genetik yatkınlık, yaş, sigara kullanımı ve diğer çevresel faktörler birlikte etkilidir.

• İleri yaş
• Ailede sarı nokta hastalığı bulunması
• Sigara kullanımı
• Kalp-damar hastalıklarıyla ilişkili bazı risk faktörleri
• Sağlıksız beslenme
• Fazla kilo

Özellikle sigara, değiştirilebilir en önemli risk faktörlerinden biridir.

Sarı Nokta Hastalığının Tanısı Nasıl Konur?

Tanıda ayrıntılı retina muayenesi ve gerektiğinde gelişmiş retina görüntüleme yöntemleri kullanılır.

OCT – Optik Koherens Tomografi

OCT, sarı nokta hastalığının tanı ve takibindeki en önemli görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Kuru tipte drusenler, retina pigment tabakasındaki değişiklikler, fotoreseptör kaybı, retina incelmesi ve atrofi bulguları; yaş tipte ise retina içi sıvı, retina altı sıvı, pigment epitel dekolmanı ve diğer yapısal değişiklikler değerlendirilebilir.

OCT yalnızca tanıda değil, tedaviye yanıtın değerlendirilmesinde de büyük önem taşır.

Ayrıntılı bilgi → OCT

OCT Anjiyografi – OCTA

OCT Anjiyografi, göze boya verilmeden retina ve koroid damarlarındaki kan akımının değerlendirilmesini sağlayan gelişmiş bir görüntüleme yöntemidir. Özellikle yaş tip sarı nokta hastalığında gelişen anormal damar ağının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

OCT retinanın yapısını ve sıvıyı, OCTA ise damar akımını değerlendirir.

Ayrıntılı bilgi → OCT Anjiyografi

Sarı Nokta Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Sarı nokta hastalığı tedavisi, hastalığın kuru veya yaş tip olmasına, evresine, görme düzeyine ve OCT bulgularına göre belirlenir. Bu nedenle her sarı nokta hastasına uygulanan tek bir tedavi yöntemi yoktur.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığının Tedavisi

Kuru tipte tedavi ve takip hastalığın evresine göre planlanır. Sigaranın bırakılması, Akdeniz tipi sağlıklı beslenme, düzenli retina takibi, uygun hastalarda AREDS2 desteği ve fotobiyomodülasyon tedavisi yaklaşımın parçaları olabilir.

İleri kuru tipte coğrafik atrofi gelişen hastalar için son yıllarda kompleman sistemini hedefleyen yeni tedaviler geliştirilmiştir.

AREDS2 Vitaminleri Her Hastaya Gerekli midir?

Hayır.

AREDS2 formülü her sarı nokta hastasının kullanması gereken sıradan bir göz vitamini değildir. AREDS ve AREDS2 çalışmalarında, belirli evrelerdeki sarı nokta hastalarında bu formülün ileri evre hastalığa ilerleme riskini azaltabileceği gösterilmiştir.

Vitamin sarı nokta hastalığını tedavi eder veya tamamen durdurur demek doğru değildir. AREDS2 desteğinin gerekli olup olmadığı retina bulgularına ve hastalığın evresine göre belirlenmelidir.

Fotobiyomodülasyon Tedavisi

Fotobiyomodülasyon, uygun kuru tip sarı nokta hastalarında değerlendirilebilen, göze iğne yapılmadan uygulanan ışık temelli bir tedavi yaklaşımıdır.

Fotobiyomodülasyon tedavisinde belirli dalga boylarındaki ışık kullanılır. Amaç, retina hücrelerinin enerji üretimi ve hücresel fonksiyonlarını destekleyerek görme fonksiyonlarının korunmasına yardımcı olmaktır.

LIGHTSITE III Çalışması

Fotobiyomodülasyon ile gerçekleştirilen klinik araştırmalardan biri LIGHTSITE III çalışmasıdır.

Çalışmanın 21 aylık sonuçlarında, fotobiyomodülasyon uygulanan gözlerde başlangıca göre görme keskinliğinde ortalama 6,2 harflik artış bildirilmiştir.

Bu sonuçlar, fotobiyomodülasyonun uygun kuru tip sarı nokta hastalarında görme fonksiyonlarını destekleyen bir tedavi seçeneği olduğunu göstermektedir.

FDA Yetkilendirmesi

FDA – U.S. Food and Drug Administration (Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi), belirli özellikleri taşıyan kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonu hastalarında kullanılmak üzere bir fotobiyomodülasyon sistemini yetkilendirmiştir.

FDA değerlendirmesinde yaklaşık iki yıllık takip sonunda ilgili fotobiyomodülasyon yaklaşımının uygun hasta grubunda görme keskinliği sonuçları değerlendirilmiştir.

Hasta seçiminde belirli büyüklükte drusenlerin bulunması ve yaş tip sarı nokta veya görme merkezini tutan coğrafik atrofinin bulunmaması önem taşır.

Fotobiyomodülasyon Tedavisi Nasıl Uygulanır?

Bir tedavi serisi 3 hafta boyunca haftada 3 seans, toplam 9 seans şeklinde uygulanır.

Her seans 5 dakikadan kısa sürer. Tedavi sırasında göze iğne yapılmaz ve cerrahi işlem uygulanmaz.

Ayrıntılı bilgi → Fotobiyomodülasyon Tedavisi

İleri Kuru Tip Sarı Nokta ve Coğrafik Atrofi

Kuru tip sarı nokta hastalığının ileri evrelerinden birinde retina hücrelerinde belirgin kayıp gelişebilir. Buna coğrafik atrofi adı verilir.

Hasta açısından daha basit şekilde, sarı noktanın belirli bölgelerindeki görme hücrelerinin zaman içerisinde kaybedilmesi olarak düşünülebilir. Atrofi görme merkezine yaklaştıkça okuma, yüz tanıma ve ayrıntılı görme daha fazla etkilenebilir.

Coğrafik Atrofide Kompleman Tedavileri

Son yıllarda coğrafik atrofinin ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla kompleman sistemini hedefleyen yeni göz içi ilaçlar geliştirilmiştir.

• Pegcetacoplan
• Avacincaptad pegol

Bu ilaçlar ABD'de FDA tarafından coğrafik atrofi tedavisi için onaylanmıştır. Amaç kaybolmuş retina hücrelerini yeniden oluşturmak veya mevcut görmeyi artırmak değil, coğrafik atrofi alanının büyümesini yavaşlatmaktır.

Avrupa'daki Durum

Bu tedavilerin ABD ve Avrupa'daki ruhsat durumları aynı değildir.

Pegcetacoplan, Avrupa'da pazarlama onayı alamamıştır. Avrupa İlaç Ajansı (EMA), yeniden değerlendirme sonrasında da ilacın onaylanmaması yönündeki görüşünü korumuş ve Avrupa Komisyonu pazarlama iznini reddetmiştir.

Avacincaptad pegol için Avrupa ruhsat başvurusu ise değerlendirme sürecinde üretici firma tarafından geri çekilmiştir.

Dolayısıyla bu ilaçlar ABD'de kullanılmakla birlikte Avrupa Birliği'nde coğrafik atrofi tedavisi için onaylı değildir.

Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığının Tedavisi

Yaş tip sarı nokta hastalığında tedavinin temelini göz içine uygulanan anti-VEGF ilaçlar oluşturur.

Bu ilaçlar anormal damar gelişiminde ve damar sızıntısında rol oynayan VEGF sistemini baskılayarak retina içindeki ve altındaki sıvının azalmasına, kanamanın kontrolüne, anormal damar aktivitesinin baskılanmasına, görmenin korunmasına ve birçok hastada görmenin artmasına yardımcı olabilir.

Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığında Kullanılan İlaçlar

Ranibizumab

Ranibizumab, yaş tip sarı nokta hastalığının tedavisinde kullanılan anti-VEGF etken maddelerinden biridir. VEGF'yi baskılayarak anormal damar aktivitesini ve damar sızıntısını azaltmaya yardımcı olur. Ranibizumabın biyobenzer seçenekleri de bulunmaktadır.

Bevacizumab

Bevacizumab, yaş tip sarı nokta hastalığında kullanılan anti-VEGF etken maddelerinden biridir. VEGF'yi baskılayarak retina içindeki veya altındaki sıvının ve anormal damar aktivitesinin azaltılmasına yardımcı olur. Biyobenzer seçenekleri de bulunabilir.

Aflibercept 2 mg

Aflibercept 2 mg, VEGF’yi bağlayarak damar sızıntısının ve anormal damar aktivitesinin azaltılmasına yardımcı olan anti-VEGF tedavi seçeneklerinden biridir. Afliberceptin biyobenzerleri de geliştirilmiştir. Kullanılabilecek tedavi seçeneği hastanın klinik bulguları ve güncel ruhsat durumu dikkate alınarak belirlenir.

Aflibercept 8 mg

Aflibercept 8 mg, daha yüksek doz içeren aflibercept formudur. Uygun hastalarda başlangıç tedavisinden sonra enjeksiyon aralıklarının uzatılabilmesi klinik çalışmalarda değerlendirilmiştir.

Faricimab

Faricimab, VEGF-A ve Angiopoietin-2 (Ang-2) olmak üzere iki farklı biyolojik yolu hedefleyen göz içi tedavi seçeneklerinden biridir. TENAYA ve LUCERNE çalışmalarında uygun hastalarda 12–16 haftalık tedavi aralıklarıyla hastalık kontrolünün sürdürülebilmesi değerlendirilmiştir.

Brolucizumab

Brolucizumab, yaş tip sarı nokta hastalığında kullanılan anti-VEGF etken maddelerinden biridir. Bazı hastalarda tedavi aralıklarının uzatılması değerlendirilebilmekle birlikte, göz içi inflamasyon ve retina damarlarıyla ilişkili yan etkiler nedeniyle hasta seçimi ve takip önemlidir.

Hangi Göz İçi İğne Daha İyidir?

Her hasta için tek bir “en iyi göz içi iğne” yoktur.

İlaç seçiminde OCT'deki sıvının miktarı ve yeri, kanama, hastalığın aktivitesi, daha önce kullanılan ilaçlara verilen yanıt, ilacın etki süresi ve hastanın enjeksiyon ihtiyacı birlikte değerlendirilir.

Bir hastada çok iyi sonuç veren ilaç başka bir hastada aynı etki süresini göstermeyebilir. Bu nedenle ilaç seçimi ve enjeksiyon aralıkları kişiye özel planlanmalıdır.

Yeni Nesil Anti-VEGF Tedaviler: Daha Uzun Tedavi Aralıkları

Yaş tip sarı nokta tedavisindeki en önemli gelişmelerden biri etkinliği korurken enjeksiyonlar arasındaki sürenin uzatılabilmesidir.

Faricimab ve aflibercept 8 mg ile yapılan klinik çalışmalarda, uygun hastalarda 12–16 haftaya kadar uzayan tedavi aralıkları değerlendirilmiştir.

Bunun hasta açısından anlamı, hastalık kontrol altında tutulurken bazı hastaların daha seyrek göz içi enjeksiyona ihtiyaç duyabilmesidir. Ancak her hastanın tedavi ihtiyacı farklıdır.

Ayrıntılı bilgi → Sarı Nokta Tedavisi

Sarı Nokta Hastalığında Beslenme

Beslenme sarı nokta hastalığının tek başına tedavisi değildir; ancak sağlıklı yaşamın önemli bir parçasıdır.

• Koyu yeşil yapraklı sebzeler
• Renkli sebze ve meyveler
• Balık
• Kuruyemiş
• Zeytinyağı ağırlıklı Akdeniz tipi beslenme

Sigaranın bırakılması özellikle önemlidir.

Sarı Nokta Hastalığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç

Sarı nokta hastalığı tek tip bir hastalık değildir ve günümüzde tedavi seçenekleri geçmişe göre önemli ölçüde gelişmiştir.

Kuru tipte hastalığın evresine göre AREDS2 desteği, fotobiyomodülasyon tedavisi ve ileri coğrafik atrofide kompleman sistemini hedefleyen tedaviler gündeme gelebilir.

Yaş tipte ise ranibizumab, bevacizumab, aflibercept, faricimab ve brolucizumab gibi farklı etken maddeler içeren göz içi tedavilerle hastalık aktivitesinin kontrol altına alınması amaçlanır.

Yeni nesil tedaviler sayesinde uygun hastalarda enjeksiyon aralıklarının uzatılması da mümkün olabilmektedir.

Doğru tedavi; hastalığın kuru veya yaş tip olması, OCT ve gerektiğinde OCTA bulguları, hastalığın evresi ve hastanın görme fonksiyonları birlikte değerlendirilerek kişiye özel olarak belirlenmelidir.

Bilimsel Kaynaklar

1. Age-Related Eye Disease Study 2 Research Group. Secondary analyses of the effects of lutein/zeaxanthin on age-related macular degeneration progression: AREDS2 Report No. 3. JAMA Ophthalmology. 2014;132(2):142–149. doi:10.1001/jamaophthalmol.2013.7376

2. Comparison of Age-related Macular Degeneration Treatments Trials (CATT) Research Group. Ranibizumab and bevacizumab for treatment of neovascular age-related macular degeneration: two-year results. Ophthalmology. 2012;119(7):1388–1398. doi:10.1016/j.ophtha.2012.03.053

3. Heier JS, Khanani AM, Quezada Ruiz C, et al. Efficacy, durability, and safety of intravitreal faricimab up to every 16 weeks for neovascular age-related macular degeneration (TENAYA and LUCERNE). Lancet. 2022;399(10326):729–740. doi:10.1016/S0140-6736(22)00010-1

4. Lanzetta P, Korobelnik JF, Heier JS, et al. Intravitreal aflibercept 8 mg in neovascular age-related macular degeneration (PULSAR): 48-week results. Lancet. 2024;403(10432):1141–1152. doi:10.1016/S0140-6736(24)00063-1

5. Jaffe GJ, Boyer D, Hu A, et al. Long-term efficacy and safety of photobiomodulation in dry age-related macular degeneration (LIGHTSITE III: 24-month analysis). Retina. 2026;46(5):783–795. doi:10.1097/IAE.0000000000004822

6. Heier JS, Lad EM, Holz FG, et al. Pegcetacoplan for the treatment of geographic atrophy secondary to age-related macular degeneration (OAKS and DERBY). Lancet. 2023;402(10411):1434–1448. doi:10.1016/S0140-6736(23)01520-9

7. Khanani AM, Patel SS, Staurenghi G, et al. Efficacy and safety of avacincaptad pegol in patients with geographic atrophy (GATHER2): 12-month results. Lancet. 2023;402(10411):1449–1458. doi:10.1016/S0140-6736(23)01583-0