Biyonik göz (retina protezi), ileri retina hastalıklarında kaybedilen görsel fonksiyonların bir bölümünü elektronik bir implant yardımıyla yeniden oluşturmayı amaçlayan teknolojidir. Göz nakli değildir ve doğal görmeyi geri getirmez. Son yıllarda özellikle ileri kuru tip sarı nokta hastalığına bağlı ciddi merkezi görme kaybında yeni nesil retina implantlarıyla önemli klinik gelişmeler sağlanmıştır.
- Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- Biyonik Göz Nedir?
- Biyonik Göz Nasıl Çalışır?
- Biyonik Göz Hangi Hastalıklarda Araştırılıyor?
- Yeni Nesil Retina İmplantları Ne Kadar Görme Sağlayabilir?
- İlk Çalışma ve 4 Yıllık Sonuçlar
- 2026'da Yayımlanan Daha Geniş Klinik Çalışma
- Biyonik Göz İçin Hasta Seçimi Nasıl Yapılır?
- Biyonik Göz Ameliyatının Riskleri Var mı?
- Avrupa ve Türkiye'de Güncel Durum Nedir?
- Biyonik Gözün Geleceğinde Neler Var?
- Sonuç
- Sık Sorulan Sorular
- Bilimsel Kaynaklar
Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- Biyonik göz, hasarlı retinayı iyileştirmez; görsel bilginin bir bölümünü elektronik olarak yeniden oluşturmayı amaçlar.
- İlk sistemler ağırlıklı olarak retinitis pigmentosa (tavukkarası) hastalarında araştırılmıştır.
- Yeni nesil implantlar, ileri kuru tip sarı nokta hastalığına bağlı ciddi merkezi görme kaybında da araştırılmaktadır.
- 2026'da yayımlanan daha geniş bir klinik çalışmada, 12 aylık değerlendirmeyi tamamlayan hastaların %81'i klinik olarak anlamlı görme kazanımı ölçütüne ulaşmıştır.
Biyonik Göz Nedir?
Normal gözde ışık, retinadaki görme hücreleri tarafından elektriksel sinyallere dönüştürülür ve optik sinir aracılığıyla beyne iletilir.
Bazı ileri retina hastalıklarında ışığa duyarlı hücreler kaybolurken retinanın diğer sinir hücreleri ve görme yolları kısmen işlevini koruyabilir.
Retina implantı sistemleri, işlevini koruyan retina hücrelerini elektronik olarak uyararak görsel bilginin yeniden oluşturulmasını hedefler.
Biyonik Göz Nasıl Çalışır?
Bu sistemlerin çalışma şekli kullanılan teknolojiye göre değişir.
Yeni nesil sistemlerde retinanın altına küçük ve kablosuz bir mikroçip yerleştirilebilir. Özel bir gözlük çevredeki görüntüyü algılar ve işler. Görsel bilgi mikroçipe aktarılır ve elektriksel uyarılara dönüştürülür.
Bu uyarılar retinanın işlevini koruyan hücrelerini harekete geçirir ve oluşan görsel bilgi görme yolları üzerinden beyne iletilir.
İlk retina protezleri daha çok ışık, hareket ve büyük şekillerin algılanmasını hedeflerken, yeni nesil sistemlerde daha işlevsel bir görme sağlanması amaçlanmaktadır.
Biyonik Göz Hangi Hastalıklarda Araştırılıyor?
Retina protezi teknolojisi başlangıçta çoğunlukla retinitis pigmentosa (tavukkarası) gibi ileri kalıtsal retina hastalıklarında araştırıldı.
Son yıllarda ise önemli gelişmelerden biri, kuru tip yaşa bağlı sarı nokta hastalığının ileri evresi olan coğrafik atrofide elde edildi.
Coğrafik atrofi, kuru tip sarı nokta hastalığının ileri döneminde sarı nokta bölgesindeki görme hücrelerinin kaybedildiği ve kalıcı merkezi görme kaybının gelişebildiği durumdur.
Yeni nesil sistemlerde özellikle ileri coğrafik atrofi nedeniyle merkezi görmesini ciddi ölçüde kaybetmiş belirli hastalar üzerinde çalışmalar yapılmaktadır.
Retinitis pigmentosada ise retina implantlarının yanı sıra gen tedavisi, optogenetik ve farklı görsel restorasyon yöntemleri üzerindeki araştırmalar devam etmektedir.
Yeni Nesil Retina İmplantları Ne Kadar Görme Sağlayabilir?
Yeni nesil biyonik göz teknolojilerinde amaç doğal görmeyi yeniden oluşturmak değil, kaybedilen görsel fonksiyonların bir bölümünü geri kazandırabilmektir.
İlk Çalışma ve 4 Yıllık Sonuçlar
İleri kuru tip sarı nokta hastalığına bağlı coğrafik atrofi gelişen 5 hastayla yapılan erken dönem klinik çalışmada fotovoltaik bir retina implantının uzun dönem sonuçları değerlendirildi.
Takipte değerlendirilebilen hastalar implant yardımıyla harfleri ve harf dizilerini tanıyabildi. Görüntü büyütme özelliği kullanıldığında görme testlerinde başlangıca göre belirgin iyileşme elde edildi.
Hastaların mevcut çevresel görmesinde anlamlı bir azalma saptanmadı.
Ancak çalışmanın yalnızca beş hastayı içermesi ve uzun dönem görme sonuçlarının üç hastada değerlendirilebilmesi önemli sınırlılıklardır.
2026'da Yayımlanan Daha Geniş Klinik Çalışma
Daha geniş kapsamlı çalışmanın sonuçları New England Journal of Medicine'da yayımlandı.
İleri kuru tip sarı nokta hastalığına bağlı coğrafik atrofisi ve ciddi merkezi görme kaybı bulunan 38 hastaya yeni nesil fotovoltaik retina implantı yerleştirildi.
12 aylık değerlendirmeyi tamamlayan 32 hastanın 26'sında (%81) klinik olarak anlamlı görme kazanımı elde edildi.
Bu sonuç, hastaların görmesinin %81 arttığı anlamına gelmez. Çalışmayı tamamlayan hastaların %81'inin önceden belirlenen klinik olarak anlamlı iyileşme ölçütüne ulaştığını ifade eder.
Hastaların mevcut çevresel görme düzeyinin ortalamada korunduğu bildirildi.
Çalışmada kontrol grubu bulunmaması ve hasta sayısının halen sınırlı olması, sonuçlar yorumlanırken dikkate alınmalıdır.
Biyonik Göz İçin Hasta Seçimi Nasıl Yapılır?
Retina implantları her sarı nokta hastası için uygun değildir.
Günümüzde yeni nesil sistemler özellikle ileri coğrafik atrofi nedeniyle merkezi görmesini ciddi ölçüde kaybetmiş belirli hastalara yöneliktir.
Hasta seçiminde:
- görme düzeyi
- merkezi retina hasarının yeri ve genişliği
- OCT bulguları
- kalan retina yapısı
- çevresel görme
- optik sinirin durumu
- eşlik eden diğer göz hastalıkları
Erken veya orta evre kuru tip sarı nokta hastalığında biyonik göz standart bir tedavi değildir.
Biyonik Göz Ameliyatının Riskleri Var mı?
Retina implantı uygulaması göz içi cerrahi gerektirdiği için risksiz değildir.
Klinik çalışmalarda ameliyat veya implantla ilişkili ciddi istenmeyen olaylar bildirilmiştir. Bunların önemli bir bölümü ameliyat sonrası erken dönemde ortaya çıkmış ve çoğu daha sonra düzelmiştir.
Bu nedenle olası görsel kazanım ile cerrahi riskler her hasta için ayrı değerlendirilmelidir.
Avrupa ve Türkiye'de Güncel Durum Nedir?
Yeni nesil fotovoltaik retina implantlarından biri Temmuz 2026'da Avrupa'da CE işareti aldı.
Bu kullanım, ileri kuru tip sarı nokta hastalığına bağlı coğrafik atrofi nedeniyle ciddi merkezi görme kaybı bulunan belirli yetişkin hastaları kapsamaktadır.
Yeni nesil retina implantları Türkiye'de rutin olarak uygulanan bir yöntem değildir. Güncel erişilebilirlik ayrıca değerlendirilmelidir.
Biyonik Gözün Geleceğinde Neler Var?
Araştırmalar daha yüksek görüntü kalitesi, daha geniş görme alanı, daha küçük implantlar ve gelişmiş görüntü işleme teknolojilerine yönelmektedir.
Gelecekteki başarı yalnızca görme testlerindeki değişikliklerle değil; hastanın yazıları ve nesneleri tanıması, yönünü bulması ve günlük yaşamda daha bağımsız olabilmesiyle değerlendirilecektir.
Sonuç
Biyonik göz teknolojisi son yıllarda önemli ölçüde gelişmiştir. Yeni nesil retina implantlarıyla yapılan çalışmalar, ileri kuru tip sarı nokta hastalığında kaybedilmiş merkezi görsel fonksiyonun bir bölümünün elektronik olarak yeniden oluşturulabileceğini göstermektedir.
Bununla birlikte mevcut bilimsel veriler halen sınırlıdır. Biyonik göz, uygun hasta seçimi ve ayrıntılı retina değerlendirmesi gerektiren bir görsel rehabilitasyon yöntemidir.
Sık Sorulan Sorular
Biyonik göz ile normal görmek mümkün mü?
Hayır. Biyonik gözün oluşturduğu görme doğal görmenin aynısı değildir. Elde edilebilecek görsel kazanım hastalığın özelliklerine, kalan retina fonksiyonlarına ve kullanılan teknolojiye göre değişebilir.
Biyonik göz ameliyatından sonra rehabilitasyon gerekir mi?
Evet. Retina implantından elde edilen yeni görsel bilginin kullanılabilmesi için ameliyat sonrasında cihazın ayarlanması ve görsel rehabilitasyon gerekebilir. Hastanın yeni görme biçimine uyum sağlaması bu sürecin önemli bir parçasıdır.
Bilimsel Kaynaklar
- Holz FG, Le Mer Y, Muqit MMK, et al. Subretinal Photovoltaic Implant to Restore Vision in Geographic Atrophy Due to AMD. New England Journal of Medicine. 2026;394(3):232–242. DOI: 10.1056/NEJMoa2501396.
- Muqit MMK, Le Mer Y, Olmos de Koo L, et al. Prosthetic Visual Acuity with the PRIMA Subretinal Microchip in Patients with Atrophic Age-Related Macular Degeneration at 4 Years Follow-up. Ophthalmology Science. 2024;4(5):100510. DOI: 10.1016/j.xops.2024.100510. PMID: 38881600.
- Alqahtani HB, Votruba M, Regini J. Do retinal implants provide long-term efficacy, safety and improve quality of life? A systematic review. Therapeutic Advances in Ophthalmology. 2025;17. DOI: 10.1177/25158414251385884.
