Göz Anatomisi

Göz Anatomisi Nedir?

Göz anatomisi, görmeyi sağlayan göz dokularının yapısını ve birbirleriyle olan ilişkilerini ifade eder.

Göz yalnızca dışarıdan gördüğümüz renkli bölümden oluşmaz. Göz küresini koruyan dış tabakalar, ışığın göze girişini ve odaklanmasını sağlayan optik yapılar, gözün içini dolduran sıvı ve jel yapılar, ışığı algılayan retina ve görsel bilgiyi beyne taşıyan görme siniri birlikte çalışır.

Göz küresinin dış tabakasında kornea ve sklera; orta damar tabakasında iris, siliyer cisim ve koroid; iç bölümünde ise retina bulunur.

Gözün Bölümleri Nelerdir?

Gözün temel anatomik yapıları; kornea, konjonktiva, sklera, iris, pupilla, aköz hümör, siliyer cisim, lens, vitreus, koroid, retina, makula, fovea ve görme siniridir.

Bu yapıların her biri ışığın göze girişinden görsel bilginin beyne iletilmesine kadar görme sürecinin farklı bir aşamasında görev alır.

Kornea

En öndeki şeffaf yapıdır ve yüksek kırıcılığa sahiptir. Gözlük ve kontakt lenslerden kurtulmak için yapılan lazer cerrahisi korneaya uygulanır.

Konjonktiva ve Sklera

Sklera, göz küresinin büyük bölümünü çevreleyen beyaz ve dayanıklı dış tabakadır. Gözün şeklini korumaya ve göz içindeki yapıların korunmasına yardımcı olur.

Konjonktiva ise göz kapaklarının iç yüzünü ve skleranın ön bölümünü örten ince ve saydam bir dokudur.

Günlük dilde “gözün beyazı” olarak adlandırılan bölüm temel olarak skleradır ve ön yüzeyinin bir bölümü konjonktiva ile örtülüdür.

İris ve Göz Bebeği (Pupilla)

Gözün rengini verir. Fotoğraf makinesi diyaframı gibi çalışır; pupil yani göz bebeği küçülüp büyüyerek gözün içine daha fazla ya da az ışık girmesini sağlar.

Kornea ile iris arasındaki boşluk ön kamaradır ve aközle doludur. Aköz su gibi berraktır ve göze basınç verir. Aközün yapımında ya da göz dışına boşalımında bozukluk olursa göz içi basıncı artar ve glokom dediğimiz hastalık ortaya çıkar.

Aköz Hümör ve Gözün Ön Kamarası

Kornea ile iris arasındaki bölüme ön kamara denir. Bu alan aköz hümör adı verilen berrak bir sıvıyla doludur.

Aköz hümör, özellikle kornea ve lens gibi damarsız yapıların beslenmesine katkıda bulunur. Aynı zamanda göz içi basıncının dengelenmesinde rol oynar.

Aköz sıvının üretimi ile gözden dışarıya boşalması arasındaki dengenin bozulması göz içi basıncının yükselmesine yol açabilir.

Siliyer Cisim

Siliyer cisim, irisin arkasında bulunan ve gözün orta damar tabakasının bir parçasını oluşturan yapıdır.

Aköz hümörün üretiminde görev alır. Ayrıca siliyer kas aracılığıyla lensin şeklindeki değişikliklere katkıda bulunarak özellikle yakın mesafedeki nesnelere odaklanmamızı sağlar.

İris, siliyer cisim ve koroid birlikte uvea adı verilen orta tabakayı oluşturur.

Lens (Göz Merceği)

Lens, ışığın retina üzerinde odaklanmasını sağlar. Cisimlerin uzakta ya da yakında olmasına göre fokus yapmak için şekil değiştirir ve buna akomodasyon (uyum) denir. Yaşla birlikte bu akomodasyon özelliğini kaybetmeye başladığından, yakını görememe (presbyopi) şikayetleri başlar. Yakın gözlüklerine ihtiyaç duyarız. Lensin şeffaflığını kaybetmesine katarakt denir.

Vitreus

Vitreus gözün içini dolduran yumurta akı gibi bir yapıdır. Şeffaf olan vitreus başlangıçta retinaya yapışıktır; ancak, yaşlanmayla birlikte jel özelliğini kaybeder ve retinadan ayrılır. Yapısı bozulmuş jeldeki küçük kümeleri ve lifleri, gözümüzün önünde uçuşan sinekler, gri-siyah noktalar ya da saç telleri olarak algılarız.

Bazı durumlarda ise, uçuşan sinekler ya da saç tellerinin görülmesi, retina tabakasında yırtık ya da retina dekolmanı (ayrışma) gibi ciddi durumların belirtisi olabilir. Dolayısıyla bu gibi durumlarda, en kısa sürede göz bebeklerinin genişletilerek bir göz muayenesinden geçmek gerekmektedir.

Koroid

Koroid, sklera ile retina arasında bulunan ve damar açısından zengin olan dokudur. Retinanın dış tabakalarının, özellikle fotoreseptörlerle ilişkili yapıların beslenmesinde önemli rol oynar.

İris ve siliyer cisimle birlikte uveanın bir parçasıdır.

Koroid, bazı sarı nokta hastalıkları ve koroidi etkileyen iltihabi hastalıklarda önem taşıyan anatomik yapılardan biridir.

Retina

Işık, vitreustan geçtikten sonra göz kürenin içini kaplayan sinir tabakasına yani retinaya gelir. Retina kameradaki film gibidir. Gelen ışık fotoreseptör tabakada elektrik sinyallerine dönüştürülür. Çomakları içeren fotoreseptörler loş ışıkta görmemizi sağlarken, konları içerenler keskin ve renkli görmemizi sağlarlar. Retinanın merkezindeki bölgeye makula denir. Makulada çok yüksek oranda konları içeren fotoreseptörler olduğundan, keskin ve renkli görmemizi sağlar. Yaşa bağlı makula dejenerasyonu yani ‘sarı nokta’ hastalığı bu bölgeyi tutarak merkezi görmeyi tahrip eder.

Makula ve Fovea

Makula, retinanın merkezinde bulunan ve ayrıntılı merkezi görmede önemli rol oynayan bölgedir. Okuma, yüzleri tanıma, araç kullanma ve ince ayrıntıları seçme gibi görsel işlevler için önemlidir.

Fovea, makulanın merkezinde yer alan ve görme keskinliğinin en yüksek olduğu bölgedir.

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, halk arasında bilinen adıyla sarı nokta hastalığı, makulayı etkileyen önemli retina hastalıklarından biridir.

Görme Siniri

Retinada oluşan elektrik sinyalleri görme siniri ile beyne taşınır ve beyinde görsel imajlara çevrilir. Görme siniri yaklaşık 1 milyon sinir lifini içerir. Glokomda, göz içi basınç artışına bağlı olarak görme siniri zarar görür.

Göz Nasıl Görür?

Görme, ışığın göze girmesiyle başlayan ve beyinde görsel algının oluşmasıyla devam eden bir süreçtir.

Işık önce korneadan geçer ve kırılır. Ardından iris tarafından çapı ayarlanan pupilladan geçerek lense ulaşır. Lens, ışığın retina üzerinde odaklanmasına yardımcı olur.

Işık vitreustan geçerek retinaya ulaştığında fotoreseptörler tarafından elektriksel sinyallere dönüştürülür. Bu sinyaller görme siniri aracılığıyla beyne taşınır ve beyinde işlenir.

Işık → Kornea → Pupilla → Lens → Vitreus → Retina → Görme siniri → Beyin

Gözün Ön ve Arka Segmenti Nedir?

Segment, gözün farklı anatomik bölümlerini tanımlamak için kullanılan bir terimdir.

Gözün ön segmenti genel olarak kornea, ön kamara, iris ve lens çevresindeki yapıları kapsar. Arka segmentte ise vitreus, retina, makula, koroid ve görme siniri başı gibi yapılar bulunur.

Örneğin katarakt lensi etkilerken; retina dekolmanı ve sarı nokta hastalığı gözün arka bölümündeki yapıları etkiler.

Göz Anatomisini Bilmek Neden Önemlidir?

Görme, gözün farklı yapılarının ve beynin birlikte çalışmasıyla gerçekleşir. Bu nedenle görme azalmasının nedeni kornea, lens, vitreus, retina, makula veya görme siniri gibi farklı yapılardan kaynaklanabilir.

Göz muayenesinde kullanılacak test ve görüntüleme yöntemleri de incelenmek istenen yapıya göre belirlenir. Örneğin OCT (Optik Koherens Tomografi) özellikle retina, makula ve görme siniriyle ilişkili yapıların kesitsel olarak görüntülenmesinde kullanılan yöntemlerden biridir.

Kaynaklar

• National Eye Institute (NEI). About the Eye.

• National Eye Institute (NEI). How the Eyes Work.

• American Academy of Ophthalmology EyeWiki. Basic Histology of the Eye and Accessory Structures.

• National Eye Institute (NEI). Uveitis – What is the Uvea?

Göz Anatomisi Hakkında Sık Sorulan Sorular