Optik Koherens Tomografi (OCT), gözün arka kısmındaki yapıları ayrıntılı biçimde görüntüleyerek özellikle retina ve makula ile ilgili hastalıkların değerlendirilmesinde önemli bilgiler sunar. Görme azalması, bulanıklık, sarı nokta şikayetleri veya glokom şüphesi gibi durumlarda doktorun tanıyı netleştirmesine ve tedavi sürecini doğru planlamasına yardımcı olur.
İçindekiler
OCT Nedir?
OCT (Optik Koherens Tomografi), gözün özellikle retina (ağ tabaka), makula (sarı nokta) ve bazı durumlarda görme siniri yapılarının katman katman görüntülenmesini sağlayan ileri bir görüntüleme yöntemidir. Çoğu kişi OCT’yi “gözün tomografisi” olarak duysa da, aslında X-ışını kullanan klasik tomografilerden farklıdır; ışık temelli bir sistemle çalışır ve göz dokularının çok ince kesit görüntülerini oluşturur. Bu sayede retina tabakalarının kalınlığı, katmanların düzeni ve olası sıvı birikimi gibi ayrıntılar net şekilde değerlendirilebilir.
OCT’nin en önemli avantajı, gözdeki değişimleri çok erken aşamada gösterebilmesidir. Örneğin makulada şişme, sıvı birikimi ya da zar oluşumu gibi durumlar göz dibi muayenesinde her zaman aynı netlikte seçilemeyebilir; OCT ile hem varlığı hem de şiddeti daha objektif olarak ölçülebilir. Bu ölçümler, hastalığın seyrini izlemek ve tedavinin etkisini görmek açısından da önem taşır. OCT aynı zamanda glokom takibinde görme siniri lif tabakasını değerlendirmeye yardımcı olur; böylece hasar şüphesi daha erken fark edilebilir.
Göz hekimi, OCT sonuçlarını tek başına değil; muayene bulguları, göz tansiyonu ölçümü, görme alanı testi ve şikayetlerinizle birlikte değerlendirerek net bir yol haritası oluşturur.
OCT Ne için Çekilir?
OCT, gözde özellikle retina ve makula ile ilişkili şikayetlerde ya da takip gerektiren hastalıklarda tanıyı desteklemek ve takibi objektif hale getirmek için çekilir. Hastalar genellikle “OCT ne için çekilir?” diye sorar; en pratik yanıt şudur: Doktor, gözün arka kısmındaki dokularda yapısal bir değişiklikten şüpheleniyorsa veya var olan bir hastalığı düzenli ölçümle izlemek istiyorsa OCT ister.
En sık çekilme nedenlerinden biri bulanık görme, eğri görme, görme alanında gölgelenme ya da “ortada leke var” gibi makulayı düşündüren şikayetlerdir. Bu durumda OCT, makulada sıvı birikimi, ödem, zar oluşumu (epiretinal membran), delik (makula deliği) gibi durumları gösterebilir. Ayrıca diyabete bağlı retina etkilenmesi şüphesinde, damarlardan sızıntı sonucu oluşan makula ödeminin varlığını ve seviyesini ölçmek için de tercih edilir.
OCT sadece tanı koymak için değil, tedavi planını belirlemek için de çok işe yarar. Örneğin göz içi enjeksiyonlar veya lazer gibi tedaviler sonrası, retina kalınlığının azalıp azalmadığı OCT ile net şekilde takip edilir. Glokom şüphesinde ise görme siniri lif tabakası incelmesi, zaman içinde ölçülerek risk ve ilerleme değerlendirilir.
Normal bir gözde OCT görüntüleme
Yaşa bağlı maküla dejenerasyonu (sarı nokta hastalığı) olan bir gözde OCT
OCT Hangi Hastalıklarda Kullanılır?
OCT, göz hastalıklarının özellikle retina, makula ve görme siniri ile ilgili olanlarında yaygın olarak kullanılır. Sarı nokta hastalıkları, diyabete bağlı retina sorunları, retina damar tıkanıklıkları, glokom ve retina tabakasıyla ilişkili yapısal bozuklukların takibinde kullanılır.
Makula (sarı nokta) ile ilgili durumlarda OCT çok değerli bilgi sağlar. Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (sarı nokta hastalığı) şüphesinde, makula altında sıvı veya kanama ile ilişkili değişiklikler OCT’de erken dönemde görülebilir. Epiretinal membran (makula üstünde zar), makula deliği, vitreomaküler traksiyon gibi yapısal problemler de OCT ile katman katman değerlendirilir. Bu sayede cerrahi gerekip gerekmediği ya da takip sıklığı daha doğru planlanabilir.
Diyabetik retinopati ve diyabetik makula ödeminde OCT, makuladaki ödemi ölçerek tedavi kararlarını destekler. Retina damar tıkanıklıklarında da sıvı birikimi ve ödem düzeyi OCT ile izlenir. Glokomda ise retina sinir lifi tabakası ve ganglion hücre katmanı gibi yapılar incelenerek erken hasar şüphesi değerlendirilebilir.
Ayrıca üveit gibi göz içi iltihaplarında makula ödemi gelişip gelişmediği OCT ile anlaşılabilir. Kısacası OCT, birçok göz hastalığında “gözün iç yapısını milimetrik düzeyde görmek” anlamına gelir. Ancak tek başına OCT ile kesin tanı konmaz; göz muayenesi, şikâyetler, göz tansiyonu ve gerekirse anjiyo gibi ek testlerle birlikte değerlendirilir.
OCT Çekimi Nasıl Yapılır?
“OCT çekimi nasıl yapılır?” sorusu genellikle işlem öncesi kaygıyı azaltmak için sorulur. OCT çekimi, çoğu zaman ağrısız, kısa süreli ve temassız bir işlemdir. Hasta cihazın önünde oturur, çenesini ve alnını cihaza yerleştirir. Ardından cihaz, gözün arka tabakasını ışıkla tarayarak kesit görüntüler oluşturur. Çekim sırasında sizden istenen en önemli şey, birkaç saniye sabit bakmanız ve gözünüzü olabildiğince kırpmamaya çalışmanızdır.
Bazı hastalarda göz bebeğinin büyütülmesi (damla ile) gerekebilir; bazı cihazlar ve durumlarda ise damlasız da yeterli görüntü alınabilir. Damla kullanıldıysa, birkaç saat bulanık görme ve ışığa hassasiyet yaşanabilir; bu yüzden randevu sonrası araç kullanma planınız varsa önceden bilgi almak faydalı olur. İşlem süresi genellikle her iki göz için birkaç dakikadır; ancak ek taramalar yapılacaksa süre uzayabilir.
OCT çekimi sırasında ağrı beklenmez. Yalnızca çene dayanağında kısa süreli beklemek veya ışığa bakmak hafif rahatsızlık verebilir. Çocuklarda, ileri derecede titremesi olanlarda veya sabit bakmakta zorlanan kişilerde görüntü kalitesi düşebilir; bu durumda çekim tekrarı gerekebilir. İşlem sonrası günlük yaşama dönülebilir. Gözde kızarıklık, yanma gibi belirgin şikâyetler genellikle olmaz.
OCT Sonucu Ne Anlama Gelir?
OCT sonucu, gözün arka kısmındaki dokuların “katman yapısı” ve “kalınlık ölçümleri” üzerinden yorumlanır. Hastalar çoğu zaman raporda gördüğü sayılar nedeniyle endişelenir; oysa “OCT sonucu ne anlama gelir?” sorusunun en doğru yanıtı şudur: OCT, doktorun retina ve görme siniri yapılarında şişme, incelme, sıvı birikimi veya yapısal bozulma olup olmadığını anlamasına yardımcı olur.
Makula OCT’sinde en sık bakılan alanlardan biri makula kalınlığıdır. Makulada ödem varsa kalınlık artabilir; sıvı birikimi “kistik boşluklar” şeklinde görülebilir. Yaşa bağlı sarı nokta hastalığında makula altında birikimler, zarlar veya sıvı alanları seçilebilir. Epiretinal membranda makula yüzeyinde ince bir zar ve buna bağlı çekintiler görülebilir. Makula deliğinde ise katmanlarda belirgin açıklık izlenir. Bunlar, tedavi kararını doğrudan etkileyen bulgulardır.
Glokom takibinde OCT sonucu farklı yorumlanır: Retina sinir lifi tabakası ve ganglion hücre katmanı kalınlığı ölçülür. Zaman içinde incelme eğilimi varsa, glokom şüphesi veya ilerleme açısından anlamlı olabilir. Ancak tek bir OCT ile “glokom var” denmez; göz tansiyonu, görme alanı testi ve optik sinir muayenesiyle birlikte değerlendirme şarttır.
OCT raporlarında yer alan renkli haritalar (yeşil-sarı-kırmızı gibi) da tek başına karar verdirmez; yaş, refraksiyon, cihaz normları ve görüntü kalitesi sonucu etkileyebilir. Bu nedenle OCT sonucunu mutlaka doktorunuzun klinik değerlendirmesiyle birlikte yorumlamak en doğru yaklaşımdır.
Optik Koherens Tomografi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Pek çok hastalığın tanısı için kullanılan radyolojik incelemeler, radyolog diğer bir adı ile radyoloji uzmanı tarafından yapılır. BT diye kısaltılan, bilgisayarlı tomografi de radyoloji ana bilim dalı tarafından sık sık kullanılan bir görüntüleme tetkikidir. Göz tomografisini ise doktor ya da bu konuda yetişmiş teknisyen yapar. Çoğu hastada göz bebeği büyütülmesine gerek kalmadan kişi çenesini cihaza dayadıktan sonra, doktor ya da teknisyen görüntüyü ortalar ve çekimi yapar ve 10-20 saniye içerisinde çekilen bölgedeki tüm hastalıklar en ince detayı ile görülür ve tedavi planı oluşturulur. Tetkik sırasında, testi uygulayan uzman tarafından görme alanının planını çıkarmak amacıyla bilgisayarlı cihazlar kullanılır. Bu tetkiki gerçekleştirmek için göz bebekleri büyütülmez. Yapılacak tetkik göz başına yaklaşık 10-20 dakika kadar sürer. Bilgisayarlı Görme Alanı Testine aynı zamanda “Perimetri” ismi de verilir. OCT tetkiki ile yapılan RSLT kalınlık ölçümünde sağlıklı bireylerde ortalama RSLT kalınlık değerlerinin 90-113 µ arasında değiştiği ve yaş aldıkça, her 10 yılda RSLT kalınlığının 2 µ azaldığı bilinir. Hastaların büyük bir kısmında herhangi bir belirti görülmez. Erken dönemde bazı hastalarda sabahları belirginleşen baş ağrısı, ara sıra bulanık görme, geceleri ışıkların etrafında ışıklı halkalar oluşması, televizyon izlerken göz etrafında ağrı hissetmek vb. şikayetler ortaya çıkabilir. Toplumun yüzde 95’inde göz basıncı 12-18 mmHg arasında seyretmektedir. Bu değer, tonometre diye anılan göz tansiyonu ölçen aletlerle saptanır.Göz Tomografisi Kim Çeker?
Göz Tomografisi Nasıl Çekilir?
Görme Alanı Testi Ne Kadar Sürer?
OCT Değerleri Kaç Olmalı?
Göz Tansiyonu Nasıl Anlaşılır?
Göz Tansiyonu Ne Kadar Olmalı?
