Kuru Tip Sarı Nokta

Kuru tip sarı nokta hastalığı, yaşa bağlı sarı nokta hastalığının en sık görülen ve genellikle yavaş ilerleyen şeklidir. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişebilir. Erken tanı ve düzenli retina kontrolleri, hastalığın evresinin belirlenmesi ve uygun takip veya tedavi yaklaşımının planlanması açısından önemlidir.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı Nedir?

Kuru tip sarı nokta hastalığı, genellikle yaşla birlikte ortaya çıkan ve gözün merkezi görmeden sorumlu bölümünü etkileyen bir retina hastalığıdır. Tıbbi adı kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonudur (YBMD).

Gözün arkasındaki görmeyi sağlayan tabakaya retina, retinanın merkezinde bulunan ve ayrıntılı görmemizi sağlayan bölgeye ise makula veya sarı nokta denir.

Sarı nokta sayesinde okuruz, yüzleri tanırız ve ince ayrıntıları görürüz.

Kuru tip sarı nokta hastalığı çoğunlukla yavaş ilerler. Bazı kişiler yıllarca iyi görmeye devam ederken bazı hastalarda zaman içinde görme azalabilir.

Bu nedenle kuru tip olması hastalığın önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Kısaca Bilmeniz Gerekenler

Kuru tip sarı nokta hastalığının başlangıcında hiçbir şikâyet olmayabilir.

Hastalığın erken ve orta dönemlerinde retina altında drusen adı verilen küçük birikimler görülebilir. Hastalık ilerlediğinde retina hücrelerinde kayıp gelişebilir. Bunun ileri şekline coğrafik atrofi denir.

Bazı hastalarda kuru tip hastalık zamanla yaş tipe dönüşebilir.

Hastalığın evresinin doğru belirlenmesi, takip ve tedavi yaklaşımının planlanmasında önemlidir.

Düzenli retina muayenesi ve OCT takibi, hastalığın seyrini değerlendirmek açısından önemlidir.

Drusen Nedir?

Drusen, retinanın altında zamanla oluşan küçük sarı-beyaz birikimlerdir.

Çok küçük drusenler yaşla birlikte sağlıklı kişilerde de görülebilir. Bu nedenle birkaç küçük drusen bulunması mutlaka ciddi bir sarı nokta hastalığı olduğu anlamına gelmez.

Ancak drusenlerin büyümesi, sayılarının artması ve retina dokusunda başka değişikliklerin ortaya çıkması, hastalığın ilerleme riskinin arttığını gösterebilir.

Bu nedenle önemli olan yalnızca drusen bulunması değil, drusenlerin özellikleri ve zaman içindeki değişimidir.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı Nasıl İlerler?

Erken Evre

Retinada küçük veya orta büyüklükte drusenler bulunabilir. Görme genellikle iyidir ve hastanın hiçbir şikâyeti olmayabilir.

Orta Evre

Drusenler büyüyebilir ve retina dokusunda değişiklikler başlayabilir.

Hasta hâlâ iyi görüyor olabilir ancak zamanla:

• Okumak için daha fazla ışığa ihtiyaç duyma
• Küçük yazıları okumakta zorlanma
• Loş ortamda görmenin azalması
• Görüntülerin daha soluk görünmesi
• Kontrastları ayırt etmekte zorlanma

Coğrafik Atrofi Nedir?

Coğrafik atrofi, kuru tip sarı nokta hastalığının ileri dönemidir.

Sarı noktada görmeyi sağlayan retina hücrelerinin bir bölümü zaman içinde hasar görür ve kaybolur. Hücrelerin kaybolduğu alanlara atrofi denir.

Bu alanlar başlangıçta görmenin tam merkezinin dışında olabilir. Ancak atrofi zaman içinde genişleyerek görme merkezine yaklaştığında okuma, yüzleri tanıma ve ince ayrıntıları görme zorlaşabilir.

Kaybolmuş retina hücrelerini günümüzde tamamen geri getiren kanıtlanmış bir tedavi bulunmamaktadır. Bu nedenle coğrafik atrofinin yeri ve ilerleme hızı önemlidir.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

• Okumakta zorlanma
• Daha fazla ışığa ihtiyaç duyma
• Loş ortamda görmenin azalması
• Görüntülerin daha soluk görünmesi
• Kontrastların azalması
• Merkezi görmede bulanıklık
• İleri dönemde görmenin merkezinde boş veya koyu bir alan

Düz çizgilerin eğri veya dalgalı görülmeye başlaması ya da görmenin kısa sürede azalması özellikle önemlidir. Bu durum hastalığın yaş tipe dönüşmüş olabileceğini düşündürebilir.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı Kör Eder mi?

İleri kuru tip sarı nokta hastalığı merkezi görmede ciddi azalmaya neden olabilir. Özellikle coğrafik atrofi görme merkezini etkilediğinde okuma ve yüzleri tanıma zorlaşabilir.

Ancak çevresel görme çoğunlukla korunur. Bu nedenle sarı nokta hastalığı genellikle kişinin tamamen karanlık görmesine yol açmaz.

Kuru Tip Sarı Nokta Yaş Tipe Dönüşür mü?

Evet, bazı hastalarda dönüşebilir. Yaş tipte sarı noktanın altında anormal damarlar gelişebilir ve bunlardan sıvı veya kan sızabilir.

Her kuru tip hastalık yaş tipe dönüşmez. Ancak ani görme azalması veya çizgilerde yeni başlayan eğrilme olduğunda kontrol geciktirilmemelidir.

Hangi Durumlarda Kontrolü Beklememelisiniz?

Kuru tip sarı nokta hastalığınız varsa aşağıdaki değişikliklerde planlanmış kontrol tarihinizi beklemeyin:

• Görmede ani veya belirgin azalma
• Düz çizgilerde yeni başlayan eğrilme veya dalgalanma
• Görmenin merkezinde yeni bir leke, gölge veya boşluk

Bu değişiklikler hastalığın yaş tipe dönüşmesiyle ilişkili olabilir ve retina değerlendirmesi gerektirir.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı Neden Olur?

En önemli risk faktörü yaştır. Bunun yanında ailede sarı nokta hastalığı bulunması, genetik yatkınlık, sigara kullanımı, sağlıksız beslenme, fazla kilo ve damar sağlığıyla ilişkili bazı sorunlar riski artırabilir.

Özellikle sigara, değiştirilebilir önemli risk faktörlerinden biridir.

Sarı Nokta Hastalığı Genetik midir?

Genetik yatkınlık önemlidir ancak hastalık yalnızca genetik değildir. Ailesinde sarı nokta hastalığı bulunan kişilerde risk daha yüksek olabilir. Yaş ve çevresel faktörler de hastalığın gelişiminde rol oynar.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı için ayrıntılı retina muayenesi ve OCT yapılır.

OCT, retinanın katmanlarını ayrıntılı olarak gösteren, göze temas etmeden yapılan bir görüntüleme yöntemidir.

OCT ile drusenler, retina dokusundaki değişiklikler, atrofi ve yaş tipe dönüşümü düşündürebilecek sıvı oluşumu değerlendirilebilir.

Amsler Testi Ne İşe Yarar?

Amsler testi, hastanın merkezi görmesindeki değişiklikleri evde fark etmesine yardımcı olan kareli bir çizelgedir. Test her göz için ayrı ayrı yapılır. Bir göz kapatılır ve açık olan gözle ortadaki noktaya bakılır; daha sonra diğer göz aynı şekilde test edilir.

Çizgilerde yeni başlayan eğrilme, kırılma veya kaybolma fark edilirse retina kontrolü geciktirilmemelidir. Amsler testi göz muayenesinin veya OCT'nin yerine geçmez.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığının Tedavisi Var mı?

Kuru tip sarı nokta hastalığında tedavi yaklaşımı hastalığın evresine göre değişir.

Günümüzde temel yaklaşımlar sağlıklı yaşam ve beslenme, uygun hastalarda AREDS2 vitamin desteği ve fotobiyomodülasyon tedavisi şeklindedir.

İleri evre olan coğrafik atrofi için de dünyada yeni ilaç tedavileri geliştirilmiştir.

AREDS2 Vitaminleri

AREDS2, sarı nokta hastalığı konusunda yapılan büyük bilimsel çalışmalar sonucunda oluşturulmuş özel bir vitamin ve mineral formülüdür.

İçeriğinde temel olarak C vitamini, E vitamini, çinko, bakır, lutein ve zeaksantin bulunur.

Ancak her sarı nokta hastasının AREDS2 kullanması gerekmez. En belirgin yarar özellikle orta evre hastalıkta, ileri evreye geçiş riski bulunan uygun hastalarda gösterilmiştir.

Normal multivitaminler AREDS2 formülünün yerine geçmez. Vitamin kullanımı retina bulgularına göre planlanmalıdır.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastaları Nasıl Beslenmeli?

Tek bir besin sarı nokta hastalığını tedavi etmez.

Sebze, meyve, balık, zeytinyağı ve kuruyemişlerden zengin Akdeniz tipi beslenme uygun bir beslenme yaklaşımıdır.

Özellikle koyu yeşil yapraklı sebzeler, renkli sebze ve meyveler ve balık dengeli beslenmenin bir parçası olabilir.

Fotobiyomodülasyon Tedavisi Nedir?

Fotobiyomodülasyon tedavisi, belirli dalga boylarında ışığın retinaya uygulanmasına dayanan, iğne ve ameliyat gerektirmeyen bir tedavi yöntemidir.

LIGHTSITE Çalışmaları ve Fotobiyomodülasyon

Fotobiyomodülasyon konusunda önemli klinik araştırmalardan biri LIGHTSITE çalışmalarıdır. Bu çalışmalarda tedavi, fotobiyomodülasyon uygulayan belirli bir ışık sistemi kullanılarak uygulanmıştır.

LIGHTSITE çalışmalarında uygun kuru tip sarı nokta hastalarında görme keskinliğinde artış, kontrast duyarlılığında iyileşme, bazı hastalarda drusen hacminde azalma ve retina bulgularında olumlu değişiklikler bildirilmiştir.

LIGHTSITE III çalışmasında fotobiyomodülasyon tedavisi uygulanan hastaların 21. ay değerlendirmesinde:

• Ortalama görme artışı: 6,2 harf
• En az 5 harf görme artışı: %61,5
• En az 10 harf görme artışı: %23,1
• Tedaviye bağlı retina fototoksisitesi: saptanmadı

24. ay değerlendirmesinde ise yeni coğrafik atrofi gelişiminin fotobiyomodülasyon grubunda kontrol grubuna göre daha düşük olduğu bildirilmiştir.

Bu sonuçlar olumlu olmakla birlikte, tedavinin uzun dönem etkilerini ve hangi hastaların en fazla yarar göreceğini daha iyi belirlemek için daha geniş hasta gruplarında yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır.

Fotobiyomodülasyon Tedavisi Nasıl Uygulanır?

Bir tedavi dönemi genellikle 3 hafta içinde, haftada 3 kez olmak üzere toplam 9 seans şeklinde uygulanır.

Her seans 5 dakikadan daha kısa sürer.

Tedavi sırasında göze iğne yapılmaz, ameliyat yapılmaz ve göz içine ilaç verilmez.

Tedavi sonrasında görme ve retina bulguları değerlendirilerek takip kişiye özel planlanır.

Coğrafik Atrofi İçin Yeni Tedaviler

Coğrafik atrofi için son yıllarda pegcetacoplan ve avacincaptad pegol adlı göz içi ilaçlar geliştirilmiştir.

Her iki tedavi de ABD'de coğrafik atrofi tedavisi için onaylıdır; Avrupa Birliği'nde onaylı değildir ve ülkemizde rutin bir tedavi seçeneği değildir.

Tedaviler kaybolmuş görmeyi geri getirmez; amaç coğrafik atrofinin büyümesini yavaşlatmaktır.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı Hakkında Merak Edilenler

Sonuç

Kuru tip sarı nokta hastalığı genellikle yavaş ilerleyen ancak düzenli takip edilmesi gereken bir retina hastalığıdır.

Başlangıçta drusenler görülebilir; ileri dönemde retina hücrelerinde kayıp gelişerek coğrafik atrofi ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda hastalık yaş tipe dönüşebilir.

Günümüzde hastalığın evresine göre farklı takip ve tedavi yaklaşımları bulunmaktadır.

En önemli nokta hastalığın hangi evrede olduğunun belirlenmesi ve düzenli takip edilmesidir.

Bilimsel Kaynaklar:

1. Jaffe GJ, Boyer D, Hu A, et al. Long-term efficacy and safety of photobiomodulation in dry age-related macular degeneration (LIGHTSITE III: 24-month analysis). Retina. 2026;46(5):783–795. doi:10.1097/IAE.0000000000004822
2. Age-Related Eye Disease Study 2 Research Group. Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: the Age-Related Eye Disease Study 2 (AREDS2) randomized clinical trial. JAMA. 2013;309(19):2005–2015. doi:10.1001/jama.2013.4997
3. Heier JS, Lad EM, Holz FG, et al.; OAKS and DERBY Study Investigators. Pegcetacoplan for the treatment of geographic atrophy secondary to age-related macular degeneration (OAKS and DERBY): two multicentre, randomised, double-masked, sham-controlled, phase 3 trials. Lancet. 2023;402(10411):1434–1448. doi:10.1016/S0140-6736(23)01520-9
4. Khanani AM, Patel SS, Staurenghi G, et al.; GATHER2 Trial Investigators. Efficacy and safety of avacincaptad pegol in patients with geographic atrophy (GATHER2): 12-month results from a randomised, double-masked, phase 3 trial. Lancet. 2023;402(10411):1449–1458. doi:10.1016/S0140-6736(23)01583-0
5. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Valeda Light Delivery System – De Novo Classification Request, DEN230083, decision date: 4 November 2024.